Không phải con muỗi nào cũng giống nhau. Loài truyền sốt xuất huyết — muỗi vằn — có thói quen rất khác loài muỗi đốt bạn ban đêm, và nhiều cách chống muỗi quen thuộc bỏ sót đúng nó.
Thông tin dưới đây mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nhận biết muỗi vằn
Muỗi vằn (chi Aedes) nhỏ, thân đen có sọc trắng ở chân và lưng. Khác với muỗi thường, nó:
- Đốt vào ban ngày, mạnh nhất lúc sáng sớm và chiều muộn
- Thích ở trong nhà, góc tối, gầm giường, sau rèm
- Đẻ trứng ở nước sạch đọng — lu, khạp, bình hoa, chậu cây, lốp xe, vỏ hộp
- Bay thấp, hay đốt ở chân và mắt cá
| Muỗi vằn | Muỗi thường (muỗi nhà) | |
|---|---|---|
| Giờ đốt | Ban ngày, sáng sớm và chiều muộn | Ban đêm |
| Nơi đẻ trứng | Nước sạch đọng trong vật chứa | Nước bẩn, cống rãnh |
| Bệnh truyền | Sốt xuất huyết, Zika, chikungunya | Chủ yếu gây phiền, ngứa |
Điều quan trọng nhất: ngủ màn ban đêm không đủ để phòng sốt xuất huyết, vì muỗi vằn đốt lúc bạn đang thức.
Phòng muỗi vằn: hai việc song song
1. Diệt nơi đẻ trứng
Đây là biện pháp hiệu quả nhất và miễn phí:
- Đậy kín lu, khạp, bể chứa nước
- Thay nước bình hoa, khay kê chân tủ mỗi tuần
- Lật úp hoặc bỏ vỏ chai, lốp xe, chậu không dùng
- Thả cá vào bể nước lớn để ăn lăng quăng
Trứng muỗi vằn có thể sống khô nhiều tháng và nở ngay khi gặp nước, nên cọ rửa thành vật chứa quan trọng không kém thay nước.
2. Không để bị đốt ban ngày
- Mặc quần áo dài, sáng màu
- Dùng thuốc chống côn trùng trên da hở khi ra ngoài — DEET, Picaridin và tinh dầu khuynh diệp chanh đều được CDC Hoa Kỳ công nhận hiệu quả với muỗi vằn
- Cho trẻ nhỏ ngủ màn cả ban ngày
Gợi ý theo người dùng:
- Dùng hằng ngày, cả gia đình: Sawyer Picaridin — gần như không mùi, nhãn ghi từ 6 tháng tuổi
- Người muốn thành phần từ thực vật: Repel DEET Free — tinh dầu khuynh diệp chanh, từ 3 tuổi
- Đi rừng, dã ngoại: BugX 30 hoặc các dòng DEET cao hơn cho người lớn
👉 DEET hay Picaridin: nên chọn loại nào
Dấu hiệu sốt xuất huyết
Triệu chứng thường gặp:
- Sốt cao đột ngột, kéo dài 2–7 ngày
- Đau đầu, đau sau hốc mắt
- Đau cơ, đau khớp, mệt mỏi
- Có thể nổi chấm đỏ dưới da
Dấu hiệu cần đến bệnh viện ngay — thường xuất hiện đúng lúc hạ sốt, khoảng ngày thứ 3 đến 7:
- Đau bụng, nôn nhiều
- Chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu
- Li bì, mệt lả, vật vã
- Tay chân lạnh, tiểu ít
Không tự dùng aspirin hoặc ibuprofen để hạ sốt khi nghi sốt xuất huyết — chúng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Hãy đi khám để bác sĩ chẩn đoán và hướng dẫn.
Vắc xin
Việt Nam đã có vắc xin phòng sốt xuất huyết cho người từ 4 tuổi trở lên. Hỏi cơ sở tiêm chủng hoặc bác sĩ để biết bạn và gia đình có phù hợp không. Vắc xin không thay thế việc phòng muỗi đốt.
Câu hỏi thường gặp
Muỗi vằn đốt vào giờ nào?
Ban ngày, mạnh nhất lúc sáng sớm và chiều muộn.
Ngủ màn có phòng được sốt xuất huyết không?
Chỉ một phần. Muỗi vằn đốt ban ngày, nên cần thêm quần áo dài, thuốc chống côn trùng và diệt nơi đẻ trứng.
Xịt chống muỗi nào hiệu quả với muỗi vằn?
Các loại chứa DEET, Picaridin hoặc tinh dầu khuynh diệp chanh, dùng đúng hướng dẫn trên nhãn.
Sốt xuất huyết có lây trực tiếp từ người sang người không?
Không lây trực tiếp. Bệnh lây qua muỗi đốt người bệnh rồi đốt người khác.
Bài liên quan:
